Ешкі өсіру кәсібін қалай бастауға болады?

Ешкі өсіру ауылда өз ісін бастаудың бір жолы болуы мүмкін. Кәсіптің нәтижесі малдың санына ғана емес, жемшөпке, күнделікті күтімге, сүтті сақтау жағдайына және тұрақты сатып алушыларға байланысты.

Малды сатып алғанға дейін үш сұраққа жауап беріңіз: қандай өнім сатасыз, оны кім алады және жыл бойы малды немен асырайсыз? Осы жауаптар бастапқы мал санын, қажетті жабдықты және қаражат көлемін анықтауға көмектеседі.

Бұл мақалада сүт өндіруге бағытталған шағын шаруашылықты қарастырамыз. Есепті түсіндіру үшін 10 сауын ешкіні мысалға аламыз.

Деректер тексерілген күн: 2026 жылғы 5 қараша. Төмендегі бағалар, шығындар мен өнімділік көрсеткіштері есептеу тәсілін көрсету үшін алынған. Олар Қызылордадағы зерттелген орташа баға немесе табыс болжамы емес.

1. Бұл кәсіп кімге қолайлы?

Ешкі шаруашылығына күн сайын уақыт бөле алатын, мал ұстауға қолайлы орны және жемшөп жеткізу мүмкіндігі бар адамға осы бағытты қарастыруға болады. Сүтті бағытта сауу, тазалау, азықтандыру және өнімді өткізу жұмыстары тұрақты ұйымдастырылуы керек.

Жұмысқа немесе оқуға кетсеңіз, малға кім қарайтынын алдын ала келісіңіз. Отбасы мүшесінің көмегін пайдаланғанда да оның уақытын есепке алыңыз.

Бастамас бұрын қораның жағдайын, судың тұрақты келуін, қысқы азық қорын және сатып алушыға дейінгі жолды бағалаңыз. Жайылымды пайдалануды жоспарласаңыз, оған қол жеткізу тәртібін де анықтаңыз.

Тәжірибеңіз аз болса, жұмыс істеп тұрған шаруашылыққа барып, бірнеше күн саууға, азықтандыруға және тазалауға қатысу пайдалы. Осылайша күнделікті жұмыстың өзіңізге қаншалықты қолайлы екенін түсінесіз.

2. Қандай өнім өндіресіз?

Әр бағыттың сатып алушысы мен ұйымдастыру талабы бөлек.

Бағыт Сатылатын өнім Іске кіріспей тұрып анықталатын мәселе
Сүт өндіру Ешкі сүті Тұрақты сұраныс, салқындату, жеткізу және өнім қауіпсіздігі
Төл өсіру Лақ пен жас мал Сатып алушының мақсаты, малдың шығу тегі және өсіру шығыны
Ет бағыты Союға арналған мал немесе тиісті тәртіппен алынған ет Өткізу арнасы, сою және ветеринариялық рәсімдер
Сүтті өңдеу Ірімшік және басқа сүт өнімдері Технология, өндіріс орны, жарамдылық мерзімі және бөлек шығын есебі

Алғашқы жобаға бір негізгі өнім таңдаңыз. Сүт өндіруден бастасаңыз, бастапқы есепте сүт сатудан түсетін кірісті есептеу жеткілікті.

Ірімшік шығаруды кейін қосуды жоспарласаңыз, оған бөлек есеп жасаңыз. Ірімшікке жұмсалған сүтті сол кезеңдегі сүт сатудан түсетін кіріске қайта қосуға болмайды.

3. Сүтті кімге сатасыз?

Жақын маңдағы тұрғындар, сүт өңдеушілер немесе талаптарына сәйкес өнім қабылдайтын сауда орындары ықтимал сатып алушы бола алады. Нақты сұранысты өз ауылыңызда, аудан орталығында немесе Қызылорда қаласына жеткізу мүмкіндігіне қарай тексеріңіз.

Алдын ала сөйлескенде мынаны анықтаңыз:

  • аптасына қанша литр және қанша рет сатып алуға дайын;
  • сүттің қандай түрін қабылдайды, сапа мен құжатқа қандай талап қояды;
  • қандай бағаны қолайлы көреді;
  • өнімді өзі алып кете ме, әлде жеткізу керек пе;
  • төлем қалай жасалады және тапсырыс қалай расталады?

Әңгіме нәтижесін шағын кестеге жазыңыз. Қызығушылық білдірген адамды, нақты тапсырыс берген адамды және тұрақты клиентті бөлек белгілеңіз.

Мысалы, күніне 20 литр сүт сатуды жоспарласаңыз, аптасына шамамен 140 литр өткізу арнасы қажет. Он отбасы аптасына екі литрден алса, барлығы 20 литр ғана өтеді. Қалған көлемге де сатып алушы табылуы керек. Бұл — сұраныс есебінің шартты мысалы.

Қызылордаға жеткізу жоспары болса, жолақыны, уақытты және тасымалдау кезінде сүтті салқын ұстау мүмкіндігін бірге есептеңіз.

4. Қандай ешкі сатып алған дұрыс?

Сүтті бағытқа заанен, альпі және басқа сүтті тұқымдар немесе өнімді будан мал қарастырылуы мүмкін. Нақты сауымға тұқымдық ерекшелікпен бірге азықтандыру мен күтім де әсер етеді. Сондықтан тұқым атауына қоса, сол малдың өз көрсеткіштерін тексеріңіз.

Сатушыдан ешкінің жасын, соңғы лақтаған уақытын, сауын кезеңін, азықтандыру тәртібін және сүт есебін сұраңыз. Бір күнгі ең жоғары сауымды жыл бойғы орташа көрсеткіш ретінде қабылдамаңыз. Сүт мөлшері лактацияның әр кезеңінде өзгереді.

Малдың сырғасын, ветеринариялық мәліметтерін, жалпы жағдайын және желінін ветеринар маманмен бірге тексерген дұрыс. Жаңа малды әкелу, тексеру және басқа малға қосу тәртібін де алдын ала келісіңіз.

Лақ сатып алғанда сүттен түсетін кіріске дейін оны өсіруге уақыт пен қаражат қажет болады. Сауын ешкі сатып алғанда оның қанша уақыттан кейін суалатынын анықтаңыз. Суалу кезеңі — ешкі сауылмайтын уақыт. Оны сүт сату кестесінде ескеру қажет.

Әр малға қысқа есеп жүргізіңіз: төлдеу күні, сауым, азық шығыны, зерттеулер мен емдеу жазбалары. Бұл деректер кейін табынның нақты экономикасын бағалауға көмектеседі.

5. Қора, су және жемшөпті қалай дайындайсыз?

Қорада құрғақ төсеніш, жеткілікті ауа алмасу, тазалауға ыңғайлы орын және қауіпсіз қоршау болуы керек. Лақтарға, төлдейтін малға және уақытша бөлек ұсталатын ешкіге орын қарастырыңыз. Қысқы қораны дайындағанда желдетуді де жоспарлаңыз.

Күтімге арналған су мен сауу жабдығын жууға қажетті суды бөлек есептеңіз. Қораны тазалау, көңді жинау және шығару жолы да күнделікті жұмысты қиындатпайтындай болсын.

Рацион малдың жасына, салмағына, буаздығына және сүт өнімділігіне сай жасалады. Сапалы ірі азық, қажетті қосымша жем, минералдар және таза су бірге ескеріледі. Рационды қолдағы жемшөпке қарай ветеринармен немесе мал азықтандыру маманымен нақтылаған дұрыс.

Жемшөп қорын аналық ешкілерге ғана есептемеңіз. Лақтарды, оларды қанша уақыт өсіретініңізді және теке ұстасаңыз оның азығын да қосыңыз. Шөптің салмағы, сапасы, жеткізу құны және сақтау кезіндегі ысырабы маңызды.

Қызылорда жағдайында алдын ала қарастыратын үш мәселе бар:

  • жазда мал демалатын көлеңкелі орын және үздіксіз таза су;
  • жемшөпті сақтау мен қысқы қорды уақытында дайындау;
  • сүтті сауғаннан кейін салқындату және жеткізу кезінде температураны сақтау.

Ыстық кезде жайылымдағы малға көлеңке мен жеткілікті таза су қажет. Сондықтан су көзі мен қораны бағалау мал сатып алуға дейінгі дайындықтың бір бөлігі болуы тиіс.

6. Сүтті қауіпсіз өткізу үшін не қажет?

Сауылған сүттің бәрі бірден сатуға жарамайды. Сауу тазалығын, малдың ветеринариялық жағдайын, ыдысты жуу мен салқындатуды бірізді ұйымдастыру қажет.

КО ТР 033/2013 техникалық регламентінде шикі сүтті сауғаннан кейін тазалап, екі сағаттан асырмай 4 ± 2 °C температураға дейін салқындату талабы белгіленген. Сондықтан жабдықты тек сыйымдылығына емес, жоспарланған сүт көлемін қажетті уақытта салқындата алуына қарай таңдаңыз.

Шикі сүтті өткізгенде ветеринариялық-санитариялық сараптама мен ілеспе құжаттарға қатысты талаптарды орындау керек. Регламент тұтынушыға шикі сүтті міндетті түрде қайнату қажеттігін жеткізуді де көздейді. Салқындату осы талапты алмастырмайды.

Сауда орнына, өңдеушіге немесе тікелей тұтынушыға сату тәртібін іске кіріспей тұрып жергілікті ветеринариялық қызметпен нақтылаңыз. Қандай зерттеу, құжат және сақтау шарты қажет екенін өз өніміңіз бен өткізу арнаңызға қарай анықтаңыз.

Өнімнің жарамдылық мерзімін өз бетіңізше белгілемеңіз: ол технологияға, қаптамаға және сақтау жағдайына байланысты. Ірімшік пен басқа өңделген өнімдерді шығаруға қосымша өндірістік талаптар қолданылады.

7. Қызметті қалай рәсімдеу керек?

Ешкі өсіру үшін ЭҚЖЖ 01450 — «Қойларды және ешкілерді көбейту» коды қолданылады. Сүтті өңдеу сияқты қосымша қызмет бастасаңыз, оған сәйкес кодты бөлек тексеріңіз.

Жеке қосалқы шаруашылық өнімін өткізу мен кәсіпкерлік жоба ретінде жұмыс істеудің жағдайлары әртүрлі болуы мүмкін. Тіркелу қажеттігін, дара кәсіпкер немесе шаруа/фермер қожалығы нысанын және салық режимін жерді пайдалану жағдайыңызға, нақты қызметіңіз бен өткізу үлгіңізге қарай анықтаңыз. Таңдалған нысан бойынша салықтар мен міндетті төлемдерді бюджетке бөлек қосыңыз.

Ауыл шаруашылығы жануарлары бірдейлендіріліп, есепке алынуға тиіс. Мал сатып алғанда сырғасының нөмірін, ветеринариялық паспорттағы және дерекқордағы мәліметтерін тексеріп, иесінің өзгеруін рәсімдеуді жергілікті ветеринар маманмен реттеңіз. Төл туралы да уақтылы хабарлау қажет.

Малды және жануарлардан алынатын өнімді тасымалдауға байланысты ветеринариялық құжаттарды алу тәртібі арнайы қағидалармен реттеледі. Өз бағытыңызға қажетті құжаттарды алдын ала анықтаңыз.

8. Бастапқы қаражатты қалай есептейміз?

Төменде қолданыстағы қорасы мен жері бар шаруашылыққа арналған шартты бюджет берілген. Есепте 10 ересек сауын ешкі сатып алу, қораны бейімдеу және қолмен саууға арналған жабдық қарастырылған.

Бұл сомаларды нақты жобаға қолданар алдында мал сатушылардан, жемшөп жеткізушілерден және жабдық сатушылардан ұсыныс алыңыз.

Шығын бабы Шартты есеп Сома
10 ересек ешкі сатып алу 10 × 150 000 теңге 1 500 000 теңге
Қора мен қоршауды бейімдеу Қолданыстағы базаны жөндеу 500 000 теңге
Сауу, салқындату және сүт сақтау жабдығы Қолмен саууға арналған жинақ 300 000 теңге
Астау, суат және шаруашылық құралдары Бір реттік сатып алу 100 000 теңге
Малды жеткізу және бастапқы ветеринариялық тексеру Бір реттік шығын 100 000 теңге
Айналым қаражатының бастапқы қоры Алғашқы ағымдағы төлемдерге 400 000 теңге
Барлығы 2 900 000 теңге

Қораны жаңадан салу, жер сатып алу немесе жалдау, автокөлік, сауу аппараты, жеке теке және сүт өңдеу жабдығы бұл бюджетке кірмейді.

400 000 теңге қор алғашқы жемшөп пен басқа ағымдағы төлемдерге жұмсалады. Оны жылдық шығындардың үстіне екінші рет қосуға болмайды. Қордың жеткіліктілігін ай сайынғы ақша қозғалысымен тексеріңіз: қыстық азықты бірден сатып алу қажет болса, көбірек қаражат керек болуы мүмкін.

9. Он ешкіден түсетін кіріс пен шығынның мысалы

Бұл – шаруашылық жоспарланған жұмыс тәртібіне шыққан толық есептік жылға арналған үлгі. Іске қосылған алғашқы жылдың нәтижесі малды қашан алғаныңызға және төлдеу кестесіне байланысты өзгеше болады.

Есепте мынаны шартты түрде қабылдаймыз:

  • 10 ересек ешкінің әрқайсысынан жылына 220 күн сатуға арналған сүт алынады;
  • әр ешкіден сол күндері орта есеппен 2 литр сүт сатылады;
  • бір литр сүттің бағасы – 1 000 теңге;
  • көрсетілген көлем толық сатылады.

Екі литр – лаққа берілетін сүт пен шаруашылықтың өз қажеті шегерілгеннен кейінгі шартты орташа көлем. Бұл кез келген ешкінің кепілді сауымы емес.

Сүттен түсетін кіріс

Көрсеткіш Есеп Нәтиже
Жылдық сатылым 10 × 220 күн × 2 литр 4 400 литр
Сүттен түсетін кіріс 4 400 × 1 000 теңге 4 400 000 теңге

Лақ, ет немесе ірімшік сатудан түсетін кіріс бұл модельге қосылмаған. Лақ сатуды жоспарласаңыз, оның санын, мерзімін және нақты бағасын анықтағаннан кейін қосыңыз.

Жыл бойғы шығындар

Шығын бабы Шартты жылдық сома
Жемшөп және минералдық қоспалар 1 080 000 теңге
Су, электр және төсеніш 180 000 теңге
Ветеринариялық қызмет, зерттеулер және шағылыстыру қызметі 240 000 теңге
Сүт ыдысы, жуу және тазалау құралдары 240 000 теңге
Өнімді жеткізу 240 000 теңге
Ағымдағы ақшалай шығындар 1 980 000 теңге
Иесінің еңбегін бағалау: айына 100 сағат × 1 200 теңге × 12 ай 1 440 000 теңге
Қораны бейімдеу мен жабдықтың есептік тозуы 180 000 теңге
Есепке алынған жалпы шығын 3 600 000 теңге

Жемшөп сомасы 10 аналықты жыл бойы және шартты түрде 12 лақты алғашқы үш ай ұстауды қамтиды деп алынған. Лақ саны — есептің жорамалы. Нақты төл санына, ұстау мерзіміне және азық бағасына қарай соманы қайта есептеу керек. Жас малды әрі қарай өсірсеңіз, келесі айлардың шығынын қосыңыз.

Шағылыстыру қызметі сырттан алынады деп есептелген. Өз текеңізді ұстасаңыз, оның сатып алу және күтіп-бағу шығынын қосыңыз.

Еңбекке берілген сағат пен баға — иесінің уақытын бағалауға арналған жорамал. Жұмысқа көбірек уақыт кетсе, еңбек шығыны да өседі. Тозу сомасы қораны бейімдеу мен жабдыққа жұмсалған 900 000 теңгені шартты түрде бес жылға бөлуден алынған.

Есептік нәтиже

4 400 000 − 3 600 000 = 800 000 теңге.

Бұл — көрсетілген шығындардан кейінгі жылдық есептік қалдық. Салықтар, міндетті төлемдер, несие пайызы, жалдау ақысы, аналық малды жаңарту және күтпеген ірі шығындар әлі шегерілмеген. Сондықтан оны дайын таза пайда деп атауға болмайды.

Бастапқы 2,9 млн теңге де осы жылдық шығын кестесімен бірдей көрсеткіш емес: бастапқы бюджет іске кірісуге қажет ақшаны, ал жылдық есеп жұмыс нәтижесін көрсетеді. Өтелу мерзімін анықтау үшін іске қосылу шығындарын, ай сайынғы ақша түсімін және барлық міндеттемені бірге есептеу қажет.

Баға немесе сату көлемі төмендесе

Төмендегі салыстыруда басқа шығындар өзгермейді деп қабылданған.

Сценарий Сүттен түсетін кіріс Есепке алынған шығындардан кейінгі қалдық
Негізгі мысал: 4 400 литр × 1 000 теңге 4 400 000 теңге 800 000 теңге
Баға 800 теңгеге түседі 3 520 000 теңге −80 000 теңге
Сатылған көлем 20% азаяды, баға 1 000 теңге 3 520 000 теңге −80 000 теңге
Жемшөп шығыны 25% өседі, сату өзгермейді 4 400 000 теңге 530 000 теңге

Осы модельдегі есепке алынған шығындарды жабатын баға:

3 600 000 ÷ 4 400 ≈ 818 теңге/литр.

Бұл шекке жоғарыда шегерілмеген төлемдер кірмейді. Нақты шаруашылықтың барлық шығынын жабатын баға бұдан жоғары болуы мүмкін.

Сүт сатылымын айларға бөліп жоспарлаңыз. Сауу тоқтаған айларда да малды азықтандыру мен күтімге ақша жұмсалады. Жылдық кірісті он екіге бөлу әр айда сол соманы аласыз дегенді білдірмейді.

10. Қандай қателерден сақтанған жөн?

Сатып алушыны мал алғаннан кейін іздеу. Алдымен сату көлемін тексеріп, соған сәйкес мал санын таңдаңыз.

Барлық сүтті сатылатын өнім деп санау. Лаққа берілетін сүтті, өз қажетіңізді, шығынды және өтпеген өнімді шегеріңіз.

Қысқы азықты толық есептемеу. Сауын тоқтағанда да аналық мал мен жас төлдің шығыны жалғасады.

Иесінің еңбегін тегін деп қабылдау. Уақытты есептеу кәсіптің басқа жұмыспен салыстырғандағы нәтижесін бағалауға көмектеседі.

Грантты немесе субсидияны алдын ала кіріске қосу. Қолдау шарты мен қаржыландыру шешімі расталғанда ғана оны қаржы жоспарына енгізіңіз.

Салқындатуды кейінге қалдыру. Сүтті сақтау мен тасымалдау тізбегін алғашқы сатылымға дейін дайындаңыз.

11. Алғашқы әрекеттер жоспары

  1. Өз мүмкіндігіңізді бағалаңыз. Қора, су, уақыт, жерді пайдалану және отбасы көмегін нақтылаңыз.
  2. Негізгі өнімді таңдаңыз. Алғашқы есепті бір бағытқа құрыңыз.
  3. Сатып алушылармен сөйлесіңіз. Апталық көлемді, бағаны және жеткізу шартын жазып алыңыз.
  4. Ветеринар маманмен кездесіңіз. Малды алу, есепке қою, тексеру және өнімді өткізу тәртібін анықтаңыз.
  5. Баға ұсыныстарын жинаңыз. Мал, жемшөп, жабдық және тасымал бойынша нақты сандар алыңыз.
  6. Он екі айлық жоспар жасаңыз. Төлдеу, сауу, сатылым және шығындарды әр айға бөліңіз.
  7. Шағын көлеммен сынаңыз. Мал санын күтім мен өткізу мүмкіндігіне сай белгілеңіз.
  8. Нақты нәтижені тіркеңіз. Сауылған және сатылған сүт көлемін, шығынды және еңбек уақытын жазыңыз.

Кеңейтуді нақты сатылым мен жиналған дерекке сүйеніп жоспарлаңыз. Бірнеше айлық есеп қай шығынды азайтуға, қандай клиентпен тұрақты жұмыс істеуге және қанша мал ұстауға болатынын көрсетеді.

Оцените статью
Добавить комментарий